Author :
Abstract
ÖZ
Halk inanışlarında insanın yaşamında geçirdiği aşamalar halk biliminde geçiş dönemleri olarak kabul edilmiştir. Modern öncesi toplumların geçiş dönemlerini mitolojik simgelerle betimledikleri görülür. Derin simgesel anlamlar içeren geçiş dönemlerinden birisi elbette ölümdür. Çeşitli toplumların sözlü kültür ürünleri karşılaştırıldığında “ölümden dönme” deneyiminin ortak bir tema olarak işlendiği görülmektedir. Sözlü kültürde “ölümden dönme” deneyimi, genellikle yakınının ölümüne engel olmak için ölümü göze alma cesaretiyle iç içe geçmiştir. Dünya mitolojilerinde eşinin yerine canını vermeyi göze alan kadın kahramanlara sıklıkla rastlanmaktadır. Bu makalede öncelikle ünlü halk bilimi profesörü Carl von Sydow’un ekotip kavramını halk bilimi alanında nasıl kullandığı üzerinde kısaca durulacaktır. Makalenin devamında (Türk mitolojisi de dahil olmak üzere) dünya mitolojilerinde eşinin yerine ömrünü feda etmeyi göze alarak ölümden dönme deneyimi yaşayan kadın kahramanlar karşılaştırılacaktır. Makalenin son bölümünde ise Türk sözlü kültürünün halk hikâyesi, mâni ve fıkra örnekleri incelenerek söz konusu ekotipin üstlendiği folklor işlevlerinin anlatı türünün niteliklerine bağlı olarak gösterdiği farklılıklar üzerinde durulacaktır.
Anahtar Kelimeler
ekotip, ömrünü feda eden eş, ölümden dönme deneyimi, geçiş dönemleri, karşılaştırmalı mitoloji
Keywords
Abstract
ABSTRACT
In folk beliefs, the stages of human life experienced throughout one's lifetime have been recognized as transition periods in folklore studies. Pre-modern societies are often depicted as transitional periods using mythological symbols. One such transitional period, imbued with profound symbolic meaning, is, of course, death. A comparison of oral cultures across various societies reveals a common theme: the "near-death" experience. In oral culture, the "near-death" experience often intertwines with the courage to risk death to prevent the death of a loved one. In world mythologies, female heroes who are willing to sacrifice their lives for their husbands are frequently encountered as stereotypes. This article will first examine how the renowned folklore scholar Sydow employed the concept of the ecotype in folklore. In the following chapters of the article, female heroes in world mythologies who risk their lives for their spouses and experience near-death experiences will be compared. The final section will examine the role of “the self-sacrificing spouse” ecotype in Turkish folk tales, jokes, and anonymous poems (mani), focusing on how it has contributed to the folkloric functions which have assumed in various narrative genres.
Key Words
ecotype, self-sacrificing spouse, near-death experience, transition periods, comparative mythology
