Author :
Abstract
Bu çalışma, halk bilimi bünyesinde yer alan gelişme kuramı ve kolektif bilinç kavramı bağlamında, doğaüstü kişisel deneyimlerin anlatısı olan "memorat" türünü ve bu türün yapısal özelliklerini ele almaktadır. Memoratlar; masal, halk hikâyesi ve efsane gibi türlerden güncelliği, yaşanmışlığı, zaman/mekân belirginliği ve şahsa bağlı yapısıyla ayrılmaktadır. Araştırma kapsamında, Samsun'un Çarşamba ilçesinden derlenen beş farklı memorat yapısal ve içeriksel açıdan çözümlenmiştir. İncelenen metinlerde; cinlerle evlenme, cin düğününe gece sıcak su dökerek toplumsal/dinsel bir yasağı çiğneme, lohusalık ve hamilelik dönemlerinde karşılaşılan Alkarısı ile Albasması fenomenleri ele alınmıştır. Çalışmanın dikkate değer bulgularından biri olarak, Kafkasya kökenli bir uyku iblisi olan "Bastırık" anlatısı ile Çarşamba yöresinde geçmişte halka kaba kuvvet uygulayan ve "Bastirik/Bastik" olarak anılan topluluk arasındaki korku eksenli kültürel ve anlamsal bağ kurulmuştur. Sonuç olarak, memoratların sabit bir forma sahip olmadığı, aktaran kişinin inancı, hafızası ve anlatım becerisiyle şekillendiği, ancak temelde kolektif bilincin ortak korkularını yansıttığı tespit edilmiştir. Bu çalışma, memoratların günümüz halk inanışlarındaki canlılığını ve efsaneye dönüşüm süreçlerini ortaya koymaktadır.
Keywords
Abstract
This study examines the genre of "memorat"—narratives of personal supernatural experiences—and its structural characteristics within the framework of evolutionary theory and collective consciousness in folklore. Memorats are distinguished from genres such as fairy tales, folktales, and legends by their currency, lived reality, specific temporal and spatial settings, and person-dependent structure. Within the scope of the research, five different memorats collected from the Çarşamba district of Samsun were analyzed structurally and contextually. The examined narratives focus on phenomena such as marrying jinn, breaking taboos by pouring hot water on a jinn wedding at night, and encounters with Alkarısı and Albasması during postpartum and pregnancy periods. As a notable finding, a fear-based cultural and semantic link is established between the Caucasian sleep demon "Bastırık" and a historically feared local group in Çarşamba known as "Bastirik/Bastik," who exerted pressure on the community. In conclusion, the study reveals that memorats do not possess a fixed form and are shaped by the narrator's beliefs, memory, and storytelling skills, yet fundamentally reflect the shared fears of the collective consciousness. This paper demonstrates the vitality of memorats in contemporary folk beliefs and highlights their cultural transformation processes.
